Desaroyonan mundial a hasi ku kosto di komestibel a subi. Hustamentu den un tempu manera esaki ta importante pa kompetensia funshoná. Restorant, snèkbar, minimarket i supermarket mester tin libertat pa skohe nan suministradó i – si preis, kalidat òf servisio ta duna motibu pa hasi esaki – pa kambia di suministradó. E Ordenansa Nashonal enkuanto Kompetensia ta kontené regla ku ta protehá e libertat di eskoho aki di empresarionan, dor di prohibí posibel abuso di un posishon dominante di parti di un suministradó. Kua ta e reglanan aki? Ki ora por papia di abuso di un posishon dominante?
Posishon dominante
Mayoria hende ta pensa riba un monopolio òf oligopolio ora nan tende di posishon dominante. Segun e Ordenansa Nashonal enkuanto Kompetensia, un empresa tin, en todo kaso, un posishon dominante si e tin un parti di merkado di 60% òf mas den un merkado relevante. Ku un parti di merkado mas abou, un posishon dominante tambe por eksistí, dependé di e echo i sirkunstansianan di e merkado.
Ki ora un empresa ta hasi abuso di su posishon dominante?
→ Si e prohibí klientenan pa hasi negoshi ku otro suministradónan (eksklusividat);
→ Si e obligá kompra di un produkto deseá na kompra di otro produkto (benta mará òf tying);
→ Si e ta kobra preisnan ekstremadamente haltu;
→ Si e ta apliká kondishonnan di entrega no razonabel;
→ Si e ekskluí entrega na un kliente miéntras ku no tin suministradó alternativo;
→ Si e ta kobra preis diferente pa prestashonnan meskos ku e meta di limitá kompetensia;
→ Si e temporalmente ta apliká preisnan ekstremadamente abou pa saka un kompetidor for di merkado.
Algun ehèmpel:
Kiko si un suministradó bisa:
“Bo ta risibí zeta dushi solamente si bo kumpra nos refreskonan tambe.”
Òf: “Nos ta entregá galiña solamente si bo kumpra nos produktonan kongelá tambe.”
Òf: “Bo supermarket ta risibí e produkto popular aki solamente si bo kumpra un pakete di otro produktonan ménos popular tambe.”
Den e ehèmpelnan aki por tin kaso di benta mará (tying). No tur oferta kombiná ta prohibí. Un empresario por ofresé un pakete atraktivo basta e kliente tin un eskoho real. E problema ta surgi ora e entrega di un produkto ta dependé di kumpra di otro produkto ku en realidat no tin nada di aber ku e otro.
Kiko si un suministradó bisa:
“Bo ta risibí nos galiña popular solamente si bo no kumpra galiña serka otro suministradónan.”
Òf: “Nos lo sigui suministrá solamente si bo kumpra por lo ménos 90% di bo refreskonan serka nos.”
Òf: “Nos ta pone un frizer disponibel pa bo uso, pero solamente nos produktonan por ta den dje.”
Den e ehèmpelnan aki por tin kaso di eksklusividat. Esaki ta bira problemátiko spesialmente ora un suministradó ku un posishon dominante ta mara klientenan na su empresa, ku resultado ku otro suministradónan ta haña poko òf ningun akseso na e merkado. E riesgo ta mas grandi si ta trata di un produkto ku klientenan no por sin dje, si kambio di suministradó ta difísil, òf si e akuerdo eksklusivo ta dura pa tempu largu. No tur akuerdo eksklusivo ta prohibí, pero un empresa dominante no por usa su posishon pa sera merkado pa kompetidornan.
Kiko si un suministradó:
“ta entregá mes produkto na dos supermarket ku ta kompetí ku otro, den kantidat komparabel i bou di mesun kondishonnan, pero sistemátikamente ta hasi un supermarket paga un preis hopi mas haltu ku e otro?”
Òf:“Supermarket A ta risibí deskuento benefisioso i un término di pago di 30 dia, pero Supermarket B no ta risibí esakinan, apesar ku nan dos ta kumpra e mes produkto i ta kompetí ku otro.”
Òf:“Dos restorant ta kumpra e mes un produkto bou di mesun sirkunstansianan, pero un di nan tin di paga mas pasobra e ta kompetí ku un empresa ku ta relashoná ku e suministradó.”
Den ehèmpelnan asina por tin kaso di kondishonnan desigual pa prestashonnan igual. No ta trata aki di tur diferensia di preis, sino di situashonnan den kua klientenan komparabel ta wòrdu tratá di manera diferente pa prestashonnan komparabel i konsekuentemente, no por kompetí di manera hustu. Ta importante pa kòrda ku no tur diferensia den preis òf deskuento ta prohibí. Diferensianan por tin un splikashon ophetivo, por ehèmpel debí na diferensia den volúmen, gastunan di transporte, riesgo di pago òf otro sirkunstansianan komersial.
Kiko FTAC por hasi?
Si abo komo empresario ta enfrentá práktikanan manera esakinan, tuma kontakto ku FTAC. FTAC por investigá kehonan i, si tin abuso di un posishon dominante, intervení. FTAC por, entre otro, imponé obligashonnan na empresanan ku un posishon dominante por medio di un instrukshon obligatorio. Si e instrukshon obligatorio no ta wòrdu sigui, FTAC por imponé un multa di XCG 1 mion òf mas haltu.
Libertat di skohe bo suministradó ta mantené merkado alerta i kompetitivo. I un merkado kompetitivo ta den interes di empresarionan i konsumidónan.